Òc, pòde desjà auvir petonar quauques uns a perpaus de queu mot, mas pense que troba enquera tota sa significacion auei en França.
L’occitan talament brave, tant popular, la flor dau lengatge d’antan. Pertant tot aviá ben començat, los trobadors chantavan las actualitats, l’amor e eran plan populares, mas lo segle de las larmas nos a monstrat lo costat sorne de l’espècia umana. La guerra, l’argent e l’industrializacion an remplaçat la fraternitat e las valors tradicionalas. Coma mila annadas de literatura, de poesia lirica an pogut èsser esfaçadas en quauquas decennias ?
Anam contunhar a bolegar coma un peisson qu’avala sa linga sus la riba ? Podem far quauquaren mai que se contentar de quauquas boiòlas d’air que nos balha lo governament ?
E auei ? E deman ? Coma anem contunhar a far viure questa linga ? Veiqui qualas son las questions que nos podem pausar. Far dau nuòu emb dau vielh, espiar lo passat nos sauvarà t-eu ?
Qualas idéias ? Qualas solucions ?
Occitània reïaume libre : A una autra epòca auriam benleu pensat que la solucion per reivindicar Tolosa coma novela capitala d’Occitania foguèsse de far petar quauquas bombas.
Trobar nòstra estar internacionala : I a quauquas annadas, i aguèt una mòda a l’entorn dau breton, benleu que podriam demandar a Big flo e Oli de far “una battle de rap” en occitan o a Benjamin Biolay de chantar quauquaren en occitan, las gents comprenen pas las chançons d’Aya Nakamura, benleu que podriá foncionar…
Quand los gròs magrissen los magres mòren : Coma demandar a un sistema qu’a desjà la testa jos l’aiga de metre en avant la pluralitat culturala alòrs que França a pas encara ratificat la Carta europenca de las lengas regionalas o minoritàrias ? Lo pauc de valorisacion daus ensenhaires e la dificultat de trobar de las gents que vuelhan far lo mestier de professor, nos mostra ben que si en mai, fau èsser format a la linga quò sera pas deman la velha que i aurà d’occitan dins totas las escòlas. Mas si l’escòla a larjament contribuat a far recular la linga quò es a ela d’ajudar a favorizar son tornar.
Passar de l’excepcion a la normalitat : Quò es lo leitmotiv de la lei Molac, quò es important de chamjar las mentalitats, d’arrestar de dire qu’es inutile d’apréner las lingas “regionalas” alòrs que los dròlles saben desjà pas parlar lo francés. Las chifras montran que los dròlles qu’an fach dau plurilinguisme jòunes an de las melhoras capacitats d’apréner las autras lingas, benleu que per un daus país los piegs dins lo classament europenc per l’aprendissatge de las lingas i a de qué s’inspirar…
L’Estat òc mai dins quau Estat ? Dempuei la lei Molac l’Estat a jamai vertadierament pres la tangenta dau costat de las lingas minorizadas. Podem pas dire que lo governament fai pas res, mas son accion es limitada. França protegís las lingas «regionalas» a condicion qu’elas prenhan pas tròp de plaça, la França fai l’entreten de sas lingas “regionalas” coma un patrimòni, las renova mas demòra pas dedins.
E nòtres vesins ?
De l’autre costat daus Pireneus los vesins fan viure la linga au quotidian, lo catalan, lo basc, lo galician son parlats un pauc de pertot dins la vida publica, dins los medias, la politica e son omnipresents.
Au Reiaume Unit, lo galés es plan present de pertot dins los medias e a l’escòla e mesme obligatòri dins quauques endrechs. Italia e Alemanha an tanben una politica importanta a l’entorn de las lingas «regionalas». Dins tots quilhs pais lo nombre de locutors aumenta. E nosautres, benleu que l’òc mena pas tant de votz que quò, benleu que pòrta pas gaire de sòus, las lingas «regionalas» devisen, lo Francés unís, alhors las lingas son vistas coma ‘na richesa, chas nos coma ‘na risca. Alhors se parlan las lingas «regionalas», en França ne parlam.
Matèu Brousseau e la còla Aprene-1